"พระจริยานิเทศก์" คือ พระภิกษุซึ่งสำเร็จการศึกษาไม่น้อยกว่าเป็นเปรียญธรรม 6 ประโยค และนักธรรมชั้นเอก หรือสำเร็จการศึกษาในชั้นสูงสุดของหลักสูตรปริญญาของมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกร ณราชวิทยาลัย หรือสภาการศึกษามหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย แต่ต้องมีความรู้พื้นฐานทางพระปริยัติธรรมไม่น้อยกว่าเป็นเปรียญธรรม 4 ประโยค และนักธรรมชั้นเอกที่ได้รับแต่งตั้งจากสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ

พระจริยานิเทศก์ที่ได้รับการแต่งตั้งแล้ว ต้องปฏิบัติงานช่วยเหลือเจ้าคณะจังหวัด โดยการนิเทศก์งานด้านการศึกษาสงเคราะห์ การเผยแผ่ การพัฒนาคุณธรรมจริยธรรม และการศาสนกิจอื่นๆ ที่เจ้าคณะจังหวัดมอบหมาย สำรวจพระภิกษุผู้ทำหน้าที่อบรมคุณธรรมจริยธรรมในจังหวัดแทนเจ้าคณะจังหวัด แล้วรายงานเจ้าคณะจังหวัดเพื่อเป็นข้อมูลในเวลาที่ต้องการต่อไป

วางแผนการพัฒนาคุณธรรมจริยธรรมในจังหวัด ตามนโยบายของเจ้าคณะจังหวัด รวมกลุ่มพระภิกษุผู้ปฏิบัติหน้าที่ต่างๆ เช่น พระธรรมทูต พระนักเผยแผ่ พระเปรียญ และพระบัณฑิตอาสาพัฒนา พระธรรมจาริก และพระอื่นๆ ที่ปฏิบัติงานในลักษณะเดียวกันจัดทำสถิติ ข้อมูล การพัฒนาคณะธรรมจริยธรรมของจังหวัดแต่ละปีเสนอเจ้าคณะจังหวัด เพื่อรายงานสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ ภายในวันที่ 15 ตุลาคม ของทุกปี

ด้วยเห็นความสำคัญของพระจริยานิเทศก์ สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ โดยกองพุทธศาสนศึกษาได้จัดประชุมสัมมนาพระจริยานิเทศก์ ประจำปี 2552 ในวันที่ 12-13 ธันวาคม 2552 ณ วัดโพธิ์ชัย อ.เมือง จ.หนองคาย

... ภาระงานพระพุทธศาสนา เป็นงานที่มีความรับผิดชอบสูง มีขอบข่ายงานที่กว้างขวาง พระเถระผู้บริหารพระศาสนาในระดับต่างๆ นอกจากจะต้องมีความรู้ ความสามารถ มีความเสียสละ และประกอบด้วยศีลาจารวัตรที่ศรัทธาเลื่อมใสของประชาชนโดยทั่วไปแล้ว ยังต้องเป็นผู้มีกุศโลบายในการบริหารงานบุคคล ตลอดจนมีบุคลากรช่วยปฏิบัติงานอย่างเพียงพออีกด้วย กิจการพระพุทธศาสนา จึงจะดำเนินไปได้อย่างมีประสิทธิภาพ

แต่ในปัจจุบันพระเถระ ผู้บริหารงานคณะสงฆ์ โดยเฉพาะเจ้าคณะจังหวัดซึ่งมีศาสนกิจที่จะต้องปฏิบัติหลายด้าน แต่ยังขาดบุคลากรที่มีความรู้ความสามารถช่วยงานพระพุทธศาสนา การดำเนินงานดังกล่าว จึงไม่บรรลุผลตามวัตถุประสงฆ์เท่าที่ควร

สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ ได้เล็งเห็นความสำคัญของการบริหารจัดการงานคณะสงฆ์ในระดับจังหวัดดังกล่าว ได้ส่งเสริมพระภิกษุที่มีศักยภาพ ในการบริหารงานพระพุทธศาสนาช่วยปฏิบัติศาสนกิจประจำสำนักงานเจ้าคณะจังหวัด โดยแบ่งเบาภาระงานของเจ้าคณะจังหวัดในการบริหารจัดการให้มีประสิทธิภาพ โดยการคัดเลือกพระภิกษุตามคุณสมบัติตามที่กำหนดแล้วส่งไปปฏิบัติงานใน จังหวัดนั้นๆ และพระภิกษุ ที่ส่งไปปฏิบัติศาสนกิจนั้น เรียกว่า "พระจริยานิเทศก์" เพื่อช่วยปฏิบัติงานเจ้าคณะปกครองสงฆ์ระดับจังหวัด...

ผลที่คาดว่าจะได้รับจากการประชุมสัมมนาครั้งนี้ พระจริยานิเทศก์จะมีความรู้ ความเข้าใจในแนวทางการบริหารจัดการกิจการพระพุทธศาสนามากขึ้น และนำความรู้และประสบการณ์ที่ได้รับนำไปประยุกต์ใช้ในการสนองงานเจ้าคณะ จังหวัดได้อย่างมีประสิทธิภาพ ตลอดจนมีผลต่อการบริหารงานของพระสังฆาธิการ ระดับจังหวัด และในส่วนภูมิภาค ข่าวพระสงฆ์ ข่าวพระพุทธศาสนา

ทำให้เกิดความคล่องตัวในการดำเนินงานด้านต่างๆ ของเจ้าคณะจังหวัดเพิ่มขึ้น

คอลัมน์ หน้าต่างศาสนา ปราณสุวีร์ อาวอร่ามรัศมิ์ กองพุทธสารนิเทศ สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ
วันที่ 12 ธันวาคม พ.ศ. 2552 ปีที่ 19 ฉบับที่ 6953 ข่าวสดรายวัน